Tips om informeel leren te versterken zonder social media!

De laaste tijd zijn er veel discussies gaande over informeel leren. Ik vind dat er in deze discussies vaak te kort door de bocht geredeneerd wordt. Vooral als de link tussen social media en informeel leren wordt gemaakt. In dit stuk hoop ik duidelijk te maken dat die twee helemaal niet zo goed bij elkaar horen als veel mensen maar aannemen en dat er ook alternatieven zijn.

Wat is nou eigenlijk informeel leren?

Een goede vraag, waar mensen verschillend op kunnen antwoorden. Informeel leren is wat mij betreft ongestuurd leren. Oftewel het gebeurt meer spontaan. Formeel is een meer gestuurde vorm van leren. Qua terminologie is dit verwarrend. Het zegt namelijk niets over het karakter van de setting. Je kan bijvoorbeeld in een belangrijke (formele) vergadering informeel leren dat je effectiever vergadert als je de notulen van tevoren leest. Ger Driesen is in zijn blog ook op zoek naar andere terminologie en heeft het over toevallig en bedoeld leren.

Informeel versus formeel.

Veel mensen hanteren de regel dat mensen 80% informeel en 20% formeel leren. Harm Weistra heeft hier prima onderzoek naar gedaan, maar dit is gebaseerd op inschattingen van de lerenden zelf. Het is natuurlijk lastig om dit exact te onderzoeken. Hoe meet je hoeveel iemand leert? En wat is de waarde van wat iemand leert? Formeel leren is per definitie meer gericht dan informeel leren. Dit neemt niet weg dat mijn gevoel ook zegt dat mensen meer informeel leren maar ik kan het niet wetenschappelijk aantonen.

Informeel leren heeft een aantal voordelen ten opzichte van formeel:

  • Je leert iets wat je blijkbaar op dat moment nodig hebt anders zou je er niet mee bezig zijn.
  • Het kost weinig tijd ( je leer weinig overbodige dingen).
  • Je bent gemotiveerd anders zou je het op dat moment niet leren.

Enkele nadelen zijn:

  • Het geleerde kan vluchtig zijn door onvoldoende herhaling.
  • Je leert ook dingen die je voor je werk niet nodig hebt.

Informeel leren en social media.

Informeel leren wordt in veel discussies gemakshalve gelijk getrokken met  sociaal leren. Oftewel dat je van elkaar leert in een informele setting. In die context ligt het voor de hand om social media erbij te betrekken. Maar informeel leren gebeurt voor het grootste deel alleen (kijk naar de omstreden 70 20 10 regel). In dat geval heb je niet zoveel aan het inzetten van social media.

Natuurlijk is het fijn als je met een vraag zit en iemand anders kan die beantwoorden voor je. Mijn theorie is dat (gemiddeld genomen) hoe complexer of specifieker de vraag hoe verder weg degene zit die hem kan beantwoorden. Hoe verder weg degene zit hoe meer profijt je hebt van sociale media. Dit neemt niet weg dat voor veel (minder complexe) vragen het veel beter is om een (letterlijk) open werkomgeving te hebben waar mensen elkaar makkelijker een vraag stellen, dan meteen social media te gebruiken. Dus als je werkt in een kamer aan een gang waar de meeste collega’s de deur dicht hebben, stel dan eens voor om de deuren gewoon helemaal te verwijderen in plaats van meteen Yammer te gaan gebruiken.

Kortom social media kan helpen bij het informeel leren van mensen, maar het aandeel is niet zo groot als wel eens beweerd wordt en sterk afhankelijk van het soort organisatie waarin je werkt. Sterker nog, ik denk dat social media grotere rol kan hebben in bij formeel leren (denk aan sociaal constructivisme) dan bij informeel leren. Daarbij helpt social media niet om de eerder genoemde nadelen te verminderen.

Wat kan je dan wel doen om het informele leren te stimuleren versterken?

Informeel leren gebeurt gewoon en het gebeurt veel. Ik vraag me daarom af of je het zo nodig moet stimuleren. Wat je wel kan doen is het versterken en ervoor zorgt dat het geleerde niet te vluchtig is.

  • Laat het formele leren het informele versterken. Informeel leren gebeurt veel op de werkvloer. Formeel leren in een training. Sla een brug tussen deze twee (transfer).Laat cursisten bijvoorbeeld zelf een job-aid maken voor op de werkvloer zodat ze het leren op de werkvloer door kunnen zetten. Om zo’n job-aid goed te kunnen maken zullen moeten visualiseren hoe ze het geleerde in praktijk gaan brengen en wat hen daarbij zal helpen. Zo’n job-aid is een ondersteuning op de werkvloer als het echt moeten doen en (informeel) verder leren. Natuurlijk gebeurt dit in de praktijk al heel veel (spiekbriefjes maken). Door het echter bewust te doen kan je de cursisten hierin begeleiden.
  • Zorg bijvoorbeeld bij e-learning dat de theorie/kennis/content (hoe je het ook wil noemen) algemeen en goed toegankelijk is (met goede zoekfuncties en niet teveel verstopt achter allerlei menuutjes) op de werkvloer. Dan kunnen mensen het zelf even snel opzoeken (informeel) zonder dat ze meteen een cursus (formeel) hoeven te doen.
  • Zorg dat de lerende zich meer bewust is wat hij of zij aan het leren is. Zorg dat er meer leerrendement uit spontane situaties. Dit kan je bereiken door mensen meer te laten reflecteren. Een (formele) training reflecteren zou kunnen helpen hierbij. Ook de leidinggevende of coach op de werkvloer kan dit stimuleren door reflecterende vragen te stellen.

Tot slot, zorg voor een goed “leerklimaat” waarin mensen mogen experimenteren en fouten mogen maken, want daarvan leer je vaak nog het meest.